Sắt phi 12 (thép D12) là cỡ thép cây được dùng nhiều nhất trong nhà ở dân dụng: từ sàn, dầm phụ, giằng tường đến móng nhà thấp tầng. Theo TCVN 1651-2:2018, 1 m sắt phi 12 nặng 0,888 kg, nên 1 cây dài 11,7 m nặng khoảng 10,39 kg. Bài viết giải thích vì sao có nơi ghi 10,38 kg, khoảng cân được chấp nhận, sự khác nhau giữa D12 và D13 hàng Nhật, cách tự tính số cây cho một ô sàn và cách quy giá theo cây.

Thông số sắt phi 12 cần nhớ
| Thông số | Giá trị (TCVN 1651-2:2018) |
|---|---|
| Đường kính danh nghĩa | 12 mm |
| Diện tích mặt cắt ngang | 113 mm² |
| Khối lượng 1 m | 0,888 kg |
| Chiều dài 1 cây thông dụng | 11,7 m |
| Khối lượng 1 cây | khoảng 10,39 kg |
| Sai lệch khối lượng cho phép | ±6% mỗi thanh |
| Số cây trong 1 tấn | khoảng 96 cây |
Trọng lượng của toàn bộ dải đường kính từ phi 6 đến phi 50 được tổng hợp trong barem sắt thép xây dựng theo TCVN.
Sắt phi 12 là gì?
Sắt phi 12, thép Φ12 hay thép D12 là thanh thép cốt bê tông có đường kính danh nghĩa 12 mm. Hàng bán trên thị trường xây dựng gần như đều là thép thanh vằn cán nóng, có gân ngang trên thân để bám chặt vào bê tông, giao dạng cây thẳng 11,7 m và đóng bó. Người miền Nam quen gọi “sắt”, người miền Bắc hay gọi “thép”, nhưng đều chỉ cùng một sản phẩm.
Trong hệ cỡ thép xây dựng, D12 là cỡ đầu tiên của nhóm thép thường dùng làm cốt chịu lực chính cho cấu kiện nhỏ và vừa. Nó cứng hơn hẳn phi 10 (diện tích lớn hơn khoảng 44%) nhưng vẫn dễ cắt, uốn bằng máy uốn nhỏ tại công trường, nên được dùng rất rộng.
Lưu ý: “12 mm” là đường kính danh nghĩa. Đo bằng thước kẹp qua đỉnh gân sẽ thấy lớn hơn 12 mm. Tiêu chuẩn không kiểm thép vằn bằng cách đo đường kính mà bằng khối lượng trên mét dài.
1 cây sắt phi 12 nặng bao nhiêu kg?

Cách tính theo tiêu chuẩn
- Diện tích danh nghĩa: S₀ = 0,7854 × 12² = 113,1 mm², làm tròn 113 mm²
- Khối lượng 1 m = 7,85 × 10⁻³ × 113,1 = 0,8878 kg, làm tròn 0,888 kg/m
- Khối lượng 1 cây = 0,888 × 11,7 = 10,39 kg
Vì sao nhiều nơi ghi 10,38 kg?
Nhiều bài viết dùng công thức m = 7850 × L × 3,14 × d² / 4 với π làm tròn thành 3,14. Thay số: 7850 × 11,7 × 3,14 × 0,012² / 4 = 10,38 kg. Dùng π đầy đủ thì ra 10,387 kg, còn dùng giá trị bảng 0,888 kg/m thì ra 10,39 kg. Ba con số chỉ lệch nhau khoảng 10 gam, không đáng kể so với dung sai. Khi đối chiếu phiếu cân và hóa đơn, nên thống nhất dùng 10,39 kg/cây theo bảng tiêu chuẩn.
Mẹo nhẩm nhanh
Khối lượng 1 m thép tròn (kg) ≈ d² / 162. Với phi 12: 144 / 162 ≈ 0,889 kg/m. Cách nhẩm này dùng được cho mọi cỡ thép, sai số dưới 0,1%.
Bảng trọng lượng sắt phi 12 theo chiều dài
| Chiều dài | Khối lượng (kg) | Chiều dài | Khối lượng (kg) |
|---|---|---|---|
| 1 m | 0,888 | 6 m | 5,33 |
| 2 m | 1,78 | 10 m | 8,88 |
| 3 m | 2,66 | 11,7 m (1 cây) | 10,39 |
| 5 m | 4,44 | 12 m | 10,66 |
1 tấn sắt phi 12 ≈ 96 cây dài 11,7 m (1.000 / 10,39 = 96,2). Khi đặt 5 tấn D12, bạn có thể dự kiến nhận khoảng 480 cây.
Cây sắt phi 12 cân bao nhiêu là đạt chuẩn?
Phi 10 và phi 12 có cùng mức sai lệch khối lượng cho phép là ±6% mỗi thanh theo TCVN 1651-2:2018. Áp vào D12:
| Đơn vị | Nhẹ nhất cho phép | Danh nghĩa | Nặng nhất cho phép |
|---|---|---|---|
| 1 m | 0,835 kg | 0,888 kg | 0,941 kg |
| 1 cây 11,7 m | 9,77 kg | 10,39 kg | 11,01 kg |
Một cây D12 dài đủ 11,7 m mà cân dưới 9,77 kg là thép nhẹ quá mức cho phép. Nếu chỉ một vài cây hơi nhẹ, có thể do cây bị cắt hụt chiều dài; nếu cả bó đều nhẹ, đó là dấu hiệu thép âm. Trong trường hợp này hãy đề nghị bên bán đối chiếu chứng chỉ chất lượng của lô hàng trước khi nghiệm thu.
Sắt phi 12 và thép D13 hàng Nhật khác nhau thế nào?
Đây là chỗ hay gây nhầm khi đọc bản vẽ hoặc báo giá có mác theo tiêu chuẩn Nhật. JIS G3112 không có cỡ D12. Cỡ gần nhất trong hệ JIS là D13, có đường kính danh nghĩa 12,7 mm (tương đương 1/2 inch). Tiêu chuẩn Mỹ ASTM A615 cũng có cỡ số 4 với đường kính 12,7 mm.
| Tiêu chuẩn | Tên cỡ | Đường kính danh nghĩa | Diện tích (mm²) | 1 m (kg) | 1 cây 11,7 m (kg) |
|---|---|---|---|---|---|
| TCVN 1651-2:2018 | D12 | 12 mm | 113 | 0,888 | 10,39 |
| JIS G3112 | D13 | 12,7 mm | 126,7 | 0,995 | 11,64 |
D13 nặng hơn D12 khoảng 12%. Nếu báo giá ghi “D13” mà bạn hiểu thành phi 12, tổng khối lượng (và tiền) sẽ chênh đáng kể. Ngược lại, khi bản vẽ thiết kế theo JIS ghi D13 thì không được tự thay bằng D12 vì diện tích thép giảm hơn 10%.
Tự tính số cây sắt phi 12 cho một ô sàn
Ví dụ minh họa cách bóc khối lượng (số liệu bố trí là giả định, công trình thật phải theo bản vẽ kết cấu): một ô sàn 6 m × 4,5 m, lớp thép dưới dùng sắt phi 12, khoảng cách 200 mm theo cả hai phương.
- Thanh theo phương ngắn (dài 4,5 m) rải trên chiều dài 6 m: 6.000 / 200 + 1 = 31 thanh, tổng 31 × 4,5 = 139,5 m.
- Thanh theo phương dài (dài 6 m) rải trên chiều rộng 4,5 m: 4.500 / 200 + 1 = 24 thanh, tổng 24 × 6 = 144 m.
- Tổng chiều dài 283,5 m, nhân 0,888 kg/m được khoảng 252 kg, tương đương khoảng 24 cây 11,7 m.
Con số trên chưa tính đoạn neo vào dầm, đoạn nối và hao hụt khi cắt, thực tế thường cộng thêm vài phần trăm. Để tra nhanh diện tích thép theo số thanh hoặc theo khoảng cách bố trí, bạn dùng bảng tra diện tích cốt thép sàn và dầm. Khi thanh không đủ dài phải nối, xem thêm quy định về vị trí và chiều dài nối thép để tránh nối sai chỗ.
Mác thép của sắt phi 12
Sắt phi 12 thường được bán ở hai mác CB300-V và CB400-V, một số nhà máy có thêm CB500-V. Theo TCVN 1651-2:2018:
| Mác thép | Giới hạn chảy (MPa, tối thiểu) | Giới hạn bền (MPa, tối thiểu) | Độ giãn dài A | Gối uốn thử với D12 |
|---|---|---|---|---|
| CB300-V | 300 | 450 | 16% | 3d = 36 mm |
| CB400-V | 400 | 570 | 14% | 4d = 48 mm |
| CB500-V | 500 | 650 | 14% | 5d = 60 mm |
Khối lượng không phụ thuộc mác: D12 CB300 hay CB400 đều nặng 10,39 kg/cây. Thép CB400 chịu lực cao hơn nhưng giá cao hơn và khó uốn gắt hơn, nên chỉ dùng khi bản vẽ yêu cầu. Giải thích chi tiết từng ký hiệu có trong bài mác thép là gì, CB300 khác CB400 ra sao.
Sắt phi 12 được dùng ở đâu?

- Sàn bê tông: thép chịu lực sàn nhịp lớn, thép mũ chịu mô men âm trên gối.
- Dầm phụ, dầm bo, giằng tường: thép dọc của các dầm nhỏ, giằng móng, giằng mái.
- Móng nhà cấp 4, nhà 1 đến 2 tầng: lưới thép móng đơn, móng băng nhỏ.
- Cầu thang, lanh tô, ô văng, bể nước, tường chắn thấp.
- Gia công cơ khí đơn giản: khung, giá đỡ, hàng rào, chi tiết neo.
Với cột, dầm chính chịu tải lớn hơn, kỹ sư thường chuyển sang thép D14 nặng 1,21 kg/m hoặc các cỡ từ phi 16 trở lên. Ngược lại, thép sàn nhà nhỏ và cốt đai thường dùng thép D10 hoặc nhỏ hơn.
So sánh sắt phi 12 với các cỡ khác
| Cỡ thép | Diện tích (mm²) | 1 m (kg) | 1 cây 11,7 m (kg) | Số cây / tấn |
|---|---|---|---|---|
| Phi 10 | 78,5 | 0,617 | 7,22 | khoảng 138 |
| Phi 12 | 113 | 0,888 | 10,39 | khoảng 96 |
| Phi 14 | 154 | 1,21 | 14,16 | khoảng 71 |
| Phi 16 | 201 | 1,58 | 18,49 | khoảng 54 |
1 bó sắt phi 12 có bao nhiêu cây?
Quy cách đóng bó do từng nhà máy quyết định. Số liệu tham khảo cho thép D12 dài 11,7 m:
| Thương hiệu | Số cây / bó | Khối lượng bó (ước tính) |
|---|---|---|
| Hòa Phát | 320 cây | khoảng 3,3 tấn |
| Việt Nhật (Vina Kyoei) | 260 cây | khoảng 2,7 tấn |
| Pomina | 200 cây | khoảng 2,1 tấn |
Số cây có thể khác giữa các lô, khi nhận hàng vẫn nên đếm hoặc cân. Bảng đầy đủ các cỡ có trong bài quy cách đóng bó thép của từng hãng.
Cách tính giá sắt phi 12 theo cây
Giá thép được báo theo kg. Quy ra giá mỗi cây bằng công thức:
Giá 1 cây sắt phi 12 = Đơn giá (đồng/kg) × 10,39
Đơn giá D12 khác nhau theo hãng, mác, khu vực giao hàng và khối lượng đặt. Bạn có thể xem bảng giá sắt thép xây dựng cập nhật theo ngày, trong đó đã quy sẵn giá theo cây. Nếu công trình ở phía Nam và dùng thép Pomina, có bảng riêng bảng giá thép Pomina theo khu vực phía Nam.
Kinh nghiệm chọn mua sắt phi 12

- Đọc kỹ bản vẽ: D12 hay D13, CB300 hay CB400. Không tự đổi cỡ, đổi mác.
- Thống nhất cách tính tiền: theo cân thực tế hay theo barem 10,39 kg/cây.
- Cân thử ngẫu nhiên: cây đủ 11,7 m phải nặng từ 9,77 đến 11,01 kg.
- Kiểm ký hiệu cán nổi: logo hãng, mác và “d 12” rõ, lặp đều. Mỗi hãng có dấu riêng, ví dụ thép Pomina có hình trái táo, xem cách đọc trong bài nhận diện thép Pomina chính hãng.
- Yêu cầu chứng chỉ theo lô và tem bó ghi đúng mác, đường kính, số lô.
- Bảo quản trên kê, có che để thép không gỉ bề mặt trước khi lắp dựng.
Câu hỏi thường gặp về sắt phi 12
1 cây sắt phi 12 nặng bao nhiêu kg?
Khoảng 10,39 kg với cây dài 11,7 m theo TCVN 1651-2:2018, được phép dao động từ 9,77 đến 11,01 kg.
1 m sắt phi 12 nặng bao nhiêu?
0,888 kg/m.
1 tấn sắt phi 12 được bao nhiêu cây?
Khoảng 96 cây dài 11,7 m.
D12 và D13 có dùng thay nhau được không?
Không nên tự thay. D13 theo JIS có đường kính 12,7 mm, nặng 0,995 kg/m, khác D12 khoảng 12% về diện tích và khối lượng. Việc thay thế phải được kỹ sư kết cấu đồng ý.
Sắt phi 12 CB300 và CB400 có nặng khác nhau không?
Không. Cùng đường kính thì cùng khối lượng danh nghĩa.
Kết luận
Sắt phi 12 có diện tích 113 mm², nặng 0,888 kg mỗi mét và khoảng 10,39 kg mỗi cây 11,7 m, được phép sai lệch ±6%. Con số 10,38 kg chỉ là do làm tròn π, còn D13 hàng Nhật là một cỡ khác hẳn, nặng hơn khoảng 12%. Nắm đúng các thông số này giúp bạn bóc tách khối lượng chính xác, kiểm hàng nhanh khi nhận và tránh lệch tiền khi thanh toán. Cần báo giá sắt phi 12 theo khối lượng thực tế, hãy liên hệ Giá Thép Hôm Nay để được tư vấn.

