Phôi thép là gì? Phôi thép là bán thành phẩm của ngành thép: thép lỏng sau khi luyện và tinh luyện được đúc thành những thanh, tấm có tiết diện đơn giản, rồi đem cán thành thép thành phẩm như thép xây dựng, thép cuộn cán nóng, thép tấm, thép hình, ống đúc. Loại phôi quyết định sản phẩm làm ra, còn giá phôi là một trong những yếu tố chi phối giá thép trong nước. Bài viết giải thích các loại phôi (vuông, khối, dẹt, phôi dầm, phôi tròn), quy trình tạo phôi, trạng thái phôi, các tiêu chí chất lượng và vai trò của phôi trong giá thép.
Phôi thép là gì?
Trong chuỗi sản xuất thép, thép lỏng không đi thẳng ra thành phẩm mà qua một bước trung gian: đúc thành phôi có hình dạng, kích thước phù hợp với máy cán phía sau. Phôi thép đã có thành phần hóa học của mác thép mong muốn (ví dụ mác cho thép xây dựng CB300, CB400, hay mác SS400 cho thép tấm), chỉ chưa có hình dạng và kích thước cuối cùng. Vị trí của phôi trong toàn bộ quy trình được trình bày trong bài quy trình sản xuất thép.
Các loại phôi thép
| Loại phôi | Hình dạng | Cán ra sản phẩm |
|---|---|---|
| Phôi vuông (billet) | Tiết diện vuông nhỏ, ví dụ 120 × 120, 150 × 150 mm | Thép thanh vằn, thép cuộn xây dựng, thép dây, thép hình nhỏ |
| Phôi khối (bloom) | Tiết diện vuông hoặc chữ nhật lớn hơn phôi vuông | Thép hình cỡ lớn, ray, thép tròn lớn |
| Phôi dẹt (slab) | Tấm dày, rộng | Thép cuộn cán nóng, thép tấm |
| Phôi dầm (beam blank) | Tiết diện gần giống chữ H | Thép hình H, I cỡ lớn |
| Phôi tròn (round) | Tiết diện tròn | Ống thép đúc (liền mạch), chi tiết rèn |
Ví dụ theo thông tin chính thức của thép Hòa Phát, sản phẩm phôi của hãng gồm phôi vuông 150 × 150 mm và 120 × 120 mm. Phôi dẹt là nguyên liệu của thép cuộn cán nóng, từ đó tạo ra thép tấm; giá thép tấm cán nóng có tại trang thép tấm cán nóng từ phôi dẹt. Phôi tròn là nguyên liệu của ống liền mạch, xem bài ống thép đúc được làm thế nào.
Quy trình tạo ra phôi thép
- Luyện thép: từ gang lỏng (luyện từ quặng trong lò cao) qua lò thổi ô xy, hoặc từ thép phế liệu nấu trong lò điện hồ quang, lò cảm ứng. Quá trình luyện gang trong lò cao được giải thích trong bài lò cao luyện gang hoạt động thế nào.
- Tinh luyện: trong lò thùng (lò LF), điều chỉnh thành phần cacbon, mangan, silic, nguyên tố hợp kim, khử khí và tạp chất, điều chỉnh nhiệt độ.
- Đúc liên tục: thép lỏng được rót qua thùng trung gian vào khuôn đồng làm nguội bằng nước. Lớp vỏ ngoài đông đặc trước, thanh phôi được kéo liên tục ra khỏi khuôn, tiếp tục được phun nước làm nguội cho đông đặc hoàn toàn.
- Cắt phôi: thanh phôi được cắt theo chiều dài bằng mỏ cắt hoặc máy cắt, đánh số theo mẻ nấu.
Trước khi có đúc liên tục, thép được đúc thành thỏi trong khuôn rồi cán phá thành phôi; phương pháp này tốn năng lượng và hao hụt nhiều hơn, nay chỉ còn dùng cho một số sản phẩm đặc biệt.
Trạng thái của phôi thép
- Phôi nóng: đưa thẳng từ máy đúc sang lò nung hoặc máy cán khi còn nóng, tiết kiệm năng lượng nung lại. Đây là cách làm của các nhà máy liên hợp có máy đúc và máy cán cạnh nhau.
- Phôi nguội: để nguội, lưu kho hoặc vận chuyển đi nơi khác. Nhà máy cán không có khâu luyện thép phải mua phôi nguội rồi nung lại trước khi cán.
Tiêu chí chất lượng của phôi thép
| Tiêu chí | Ý nghĩa |
|---|---|
| Thành phần hóa học | Đúng mác: cacbon, mangan, silic, phốt pho, lưu huỳnh, nguyên tố vi hợp kim |
| Kích thước, độ vuông góc, độ thẳng | Ảnh hưởng đến việc nạp lò và cán ổn định |
| Khuyết tật bề mặt | Nứt, nếp gấp, rỗ khí bề mặt có thể thành vết nứt trên thép thành phẩm |
| Khuyết tật bên trong | Thiên tích, rỗ co, lỗ khí ở lõi phôi ảnh hưởng cơ tính sản phẩm |
| Truy xuất mẻ nấu | Số mẻ nấu in, sơn trên phôi để truy ngược khi kiểm tra chất lượng |
Chất lượng phôi quyết định trực tiếp chất lượng thép xây dựng và thép tấm thành phẩm, kể cả khả năng đạt mác và tính hàn.
Phôi thép và giá thép
Phôi thép là hàng hóa được mua bán trong nước và quốc tế. Với các nhà máy chỉ có dây chuyền cán, giá phôi chiếm phần lớn chi phí sản xuất, nên khi giá phôi trong khu vực tăng hoặc giảm, giá thép xây dựng thường điều chỉnh theo sau. Các nhà máy liên hợp tự sản xuất phôi từ quặng hoặc thép phế chịu ảnh hưởng của giá quặng sắt, than cốc, thép phế. Phân tích các yếu tố này với thép hình, thép tấm có trong bài những yếu tố tác động đến giá thép hình. Mặt bằng giá thép xây dựng hiện tại có tại trang bảng giá thép thanh, thép cuộn các hãng.
Giá phôi trong khu vực đi cùng giá thép thanh, HRC trên các sàn quốc tế. Cách đọc các chỉ số này có trong bài giá thép thế giới và cách đọc các chỉ số.
Câu hỏi thường gặp
Phôi thép là gì?
Là bán thành phẩm thép được đúc từ thép lỏng thành thanh, tấm có tiết diện đơn giản, dùng để cán ra thép thành phẩm.
Phôi vuông dùng làm gì?
Chủ yếu để cán thép thanh vằn, thép cuộn xây dựng, thép dây và thép hình nhỏ.
Phôi dẹt dùng làm gì?
Để cán thép cuộn cán nóng và thép tấm.
Vì sao giá phôi ảnh hưởng giá thép xây dựng?
Vì phôi là nguyên liệu chính của nhà máy cán; chi phí phôi chiếm phần lớn giá thành thép thanh, thép cuộn.
Kết luận
Phôi thép là mắt xích trung gian giữa luyện thép và cán thép. Phôi vuông cho thép xây dựng, phôi dẹt cho thép tấm và thép cuộn cán nóng, phôi dầm cho thép hình lớn, phôi tròn cho ống đúc. Chất lượng và giá phôi ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và giá thép thành phẩm. Tổng quan về thép có trong bài thép là gì và cách phân loại; cần báo giá thép, hãy liên hệ Giá Thép Hôm Nay.