Hao hụt thép là phần thép mua về nhưng không nằm lại trong kết cấu: đầu thừa khi cắt, thép bị cong hỏng, thất lạc, sai lệch khi cân. Khi lập dự toán, mức hao hụt được tính sẵn trong định mức của Bộ Xây dựng. Khi mua hàng, chủ nhà và nhà thầu thường hỏi “hao hụt thép bao nhiêu phần trăm là hợp lý”. Bài viết giải thích hao hụt theo định mức dự toán, những phần thép không nằm trong hao hụt, cách tính và cách giảm hao hụt khi cắt thép từ cây 11,7 m.
Hao hụt thép theo định mức dự toán
Trong hệ thống định mức dự toán xây dựng, công tác gia công, lắp dựng cốt thép được định mức cho 1 tấn cốt thép, và lượng thép tròn cấp vào đã bao gồm hao hụt ở khâu thi công. Theo định mức ban hành kèm Thông tư 12/2021/TT-BXD, ví dụ với cốt thép xà dầm, giằng:
| Đường kính cốt thép | Thép tròn cho 1 tấn cốt thép | Tương ứng hao hụt |
|---|---|---|
| Đến 10 mm | 1,005 tấn | 0,5% |
| Trên 10 mm | 1,020 tấn | 2% |
Định mức còn có dây thép buộc và que hàn tính theo tấn cốt thép (ví dụ cốt thép xà dầm đường kính đến 10 mm khoảng 16 kg dây thép cho 1 tấn). Thuyết minh của định mức ghi rõ: công tác cốt thép “đã bao gồm hao hụt thép ở khâu thi công, chưa bao gồm thép nối chồng, thép chống giữa các lớp cốt thép, thép chờ và các kết cấu thép phi tiêu chuẩn chôn sẵn trong bê tông”.
Lưu ý văn bản áp dụng: từ ngày 01/07/2026, định mức xây dựng được ban hành theo Thông tư 38/2026/TT-BXD, thay thế Thông tư 12/2021/TT-BXD. Khi lập dự toán mới, cần tra mã định mức cốt thép tương ứng trong văn bản này thay vì dùng số cũ.
Những phần thép không nằm trong hao hụt
Đây là chỗ dự toán hay bị thiếu thép. Các khối lượng sau phải bóc riêng từ bản vẽ, cộng vào khối lượng cốt thép rồi mới áp định mức:
- Thép nối chồng: mỗi mối nối tốn thêm một đoạn bằng chiều dài nối, thường 30 đến 50 lần đường kính. Cách tính có trong bài chiều dài nối chồng và cách tính thép nối.
- Thép chống, chân chó kê giữa lớp thép trên và lớp thép dưới của sàn, móng.
- Thép chờ cột, vách, cầu thang để nối với đợt thi công sau.
- Chi tiết thép chôn sẵn phi tiêu chuẩn: bản mã, bu lông neo, móc cẩu.
Với nhà dân, riêng thép nối chồng và thép chờ có thể chiếm vài phần trăm tổng khối lượng thép, lớn hơn cả mức hao hụt 2% của định mức.
Cách tính khối lượng thép cần mua
- Bóc khối lượng thép theo bản vẽ cho từng đường kính: tổng chiều dài thanh × trọng lượng 1 m theo barem. Trọng lượng mỗi mét có trong bảng barem thép thanh vằn và thép cuộn.
- Cộng thép nối, thép chờ, thép chống bóc từ bản vẽ.
- Nhân hệ số hao hụt: 1,005 với thép đến 10 mm và 1,02 với thép lớn hơn (theo định mức nêu trên), hoặc theo hệ số của văn bản định mức đang áp dụng.
- Quy ra số cây, số bó để đặt hàng, làm tròn theo cách cắt thực tế.
Ví dụ: bóc được 1.850 kg thép D16 (đã gồm thép nối) cho phần khung tầng 1. Lượng cần chuẩn bị theo định mức: 1.850 × 1,02 = 1.887 kg. Một cây D16 dài 11,7 m nặng khoảng 18,49 kg, nên cần khoảng 1.887 / 18,49 ≈ 102 cây. Số cây mỗi bó của từng hãng có trong bài số cây mỗi bó thép của từng hãng.
Hao hụt thực tế ở công trường đến từ đâu?
| Nguyên nhân | Cách hạn chế |
|---|---|
| Đầu thừa khi cắt từ cây 11,7 m | Lập bảng cắt thép, ghép các chiều dài để tận dụng cây |
| Cắt sai kích thước, uốn sai | Gia công theo bảng thống kê, kiểm tra mẫu trước khi cắt hàng loạt |
| Thép gỉ nặng, cong vênh do bảo quản kém | Kê cao, che mưa, không để lâu ngoài trời |
| Thất thoát, mất cắp | Quản lý kho, đối chiếu xuất nhập |
| Thép nhẹ hơn barem nhưng mua theo cây | Thỏa thuận cách tính và cân thử khi nhận hàng |
Nguyên nhân cuối thường bị bỏ qua: nếu mua theo cây mà thép thiếu barem, phần “hao hụt” nằm sẵn trong từng cây. Khái niệm thép đủ và thiếu barem được giải thích trong bài barem thép là gì và thép thiếu barem.
Giảm hao hụt bằng bảng cắt thép
Thép thanh vằn bán theo cây dài 11,7 m. Nếu cắt mỗi cây một loại chiều dài, phần đầu thừa có thể rất lớn. Ví dụ cần nhiều thanh dài 4,2 m:
- Cắt 2 thanh 4,2 m từ một cây: dùng 8,4 m, thừa 3,3 m (khoảng 28% cây).
- Nếu công trình cũng cần thanh 3,2 m (ví dụ thép chờ, thép gối), ghép 2 × 4,2 m + 1 × 3,2 m = 11,6 m: thừa chỉ 0,1 m.
Nguyên tắc: liệt kê tất cả chiều dài cần cắt của cùng một đường kính, ưu tiên ghép thanh dài với thanh ngắn sao cho tổng gần 11,7 m. Đoạn thừa đủ dài thì dùng làm thép chờ, thép đai, chân chó. Với công trình lớn, có thể đặt nhà máy cắt sẵn theo chiều dài hoặc dùng phần mềm tối ưu cắt.
Cách tính khối lượng thép sàn theo mét vuông có trong bài tính thép sàn theo m².
Câu hỏi thường gặp
Hao hụt thép bao nhiêu phần trăm?
Theo định mức dự toán kèm Thông tư 12/2021/TT-BXD, thép tròn đường kính đến 10 mm khoảng 0,5% và trên 10 mm khoảng 2% ở khâu thi công. Chưa gồm thép nối chồng, thép chờ, thép chống. Từ 01/07/2026 tra theo Thông tư 38/2026/TT-BXD.
Định mức hao hụt thép có gồm thép nối không?
Không, thép nối chồng phải bóc riêng từ bản vẽ.
Mua thép nên dư bao nhiêu?
Ngoài hệ số định mức, nên tính theo bảng cắt thực tế. Công trình nhỏ, nhiều chiều dài lẻ thì phần đầu thừa thường lớn hơn mức 2%.
Thép thừa sau công trình xử lý thế nào?
Đoạn dài dùng làm thép chờ, đai, chân chó. Đoạn ngắn bán phế liệu. Lập bảng cắt tốt từ đầu là cách giảm thép thừa hiệu quả nhất.
Kết luận
Hao hụt thép trong định mức dự toán chỉ là phần nhỏ (0,5% đến 2% theo đường kính) và không gồm thép nối, thép chờ, thép chống. Muốn dự trù sát, hãy bóc đủ các phần này, áp đúng văn bản định mức đang hiệu lực và lập bảng cắt để giảm đầu thừa. Cần báo giá thép theo khối lượng đã bóc, hãy liên hệ Giá Thép Hôm Nay.