Thép mạ kẽm (ngoài cửa hàng hay gọi là sắt mạ kẽm) là thép đã được phủ một lớp kẽm để chống gỉ. Trên thị trường có hai nhóm khác hẳn nhau. Nhóm thứ nhất là hàng mạ sẵn từ cuộn tôn kẽm: thép hộp, ống tôn mạ kẽm, xà gồ C, Z, thép tấm mạ kẽm. Nhóm thứ hai là hàng nhúng nóng sau khi gia công: thép hình, ống nhúng nóng, bu lông, kết cấu ngoài trời. Lớp kẽm của nhóm sau dày gấp vài lần nhóm trước. Bài này giúp bạn nhận ra mình đang mua loại nào, đọc ký hiệu lớp mạ trên nhãn, biết vì sao thép mạ kẽm vẫn có thể “gỉ trắng” ngay trong kho và chọn đúng loại cho công trình.
Hai nhóm thép mạ kẽm trên thị trường
| Tiêu chí | Mạ sẵn từ cuộn (tôn mạ kẽm) | Nhúng nóng sau gia công |
|---|---|---|
| Cách làm | Cuộn thép được mạ trên dây chuyền liên tục rồi mới cán, hàn thành hộp, ống, xà gồ | Sản phẩm cắt, hàn xong mới đem nhúng vào bể kẽm nóng chảy |
| Lớp kẽm | Mỏng và đều, thường Z80 đến Z275 (khoảng 6 đến 19 µm mỗi mặt) | Dày, thường 45 đến 85 µm |
| Mép cắt, lỗ khoan, mối hàn | Lộ thép, cần dặm lại | Được phủ kẽm cả mép, mặt trong và mối hàn |
| Bề mặt | Sáng, phẳng, có thể có hoa kẽm | Xám bạc hoặc xám mờ, có thể có giọt kẽm |
| Sản phẩm điển hình | Thép hộp, ống tôn mạ kẽm, xà gồ C, Z, tôn kẽm, thép tấm mạ kẽm | Ống nhúng nóng, thép hình V, U, H, cột điện, bu lông neo |
Cùng gọi là “mạ kẽm” nhưng hai nhóm chênh nhau rất xa về độ bền ngoài trời. Khi báo giá ghi “thép hộp mạ kẽm” mà không ghi “nhúng nóng”, gần như chắc chắn đó là hộp cán từ tôn mạ sẵn. Cách hai nhóm được mạ và tuổi thọ tính theo môi trường có ở bài mạ kẽm là gì, mạ nóng và mạ lạnh.
Đọc ký hiệu lớp mạ trên thép mạ kẽm
Mỗi tiêu chuẩn ghi lớp kẽm theo một kiểu. Đây là lý do cùng một loại tôn mà nhãn chỗ ghi Z12, chỗ ghi Z120, chỗ ghi G40:
| Tiêu chuẩn | Cách ghi | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| JIS G3302 (Nhật) | Z08, Z12, Z18, Z27… | Khối lượng kẽm tối thiểu cho cả hai mặt, đơn vị 10 g/m². Z12 là 120 g/m² |
| EN 10346 (châu Âu) | Z100, Z140, Z200, Z275 | Ghi thẳng g/m² cho cả hai mặt. Z275 là 275 g/m² |
| ASTM A653 (Mỹ) | G30, G60, G90 | Đơn vị oz/ft² nhân 100. G90 tương đương khoảng Z275 |
Cũng trong JIS G3302, mác thép nền ghi bằng chữ: SGCC là tôn mạ kẽm trên nền thép cán nguội, SGHC là trên nền cán nóng. Ví dụ Ống thép Hòa Phát dùng thép cuộn mạ kẽm nhúng nóng loại SGHC và SGCC theo JIS G3302:2019, dày 0,6 đến 3,15 mm, để cán ống và hộp. Ký hiệu Z trên thép hộp, cách quy ra micromet và thép hộp mạ kẽm bền bao lâu có ở bài thép hộp mạ kẽm dùng được bao lâu.
Các loại thép mạ kẽm hay mua
- Tôn kẽm (tôn mạ kẽm): dạng cuộn, tấm phẳng hoặc cán sóng, dùng lợp mái tạm, vách, chấn máng xối. Lợp mái lâu dài thì tôn lạnh mạ nhôm kẽm bền hơn tôn kẽm cùng lượng mạ.
- Thép hộp mạ kẽm: làm khung mái, cổng, lan can, khung quảng cáo. Phần lớn là hộp cán từ tôn mạ sẵn.
- Ống thép mạ kẽm: có cả ống tôn mạ kẽm (mỏng, làm khung, giàn giáo) và ống mạ kẽm nhúng nóng (dày, dẫn nước, chữa cháy). Hai loại này hay bị nhầm, xem cách phân biệt hai loại ống mạ kẽm.
- Thép tấm mạ kẽm: làm vỏ tủ điện, máng cáp, ống gió, chi tiết chấn gấp.
- Xà gồ C, Z mạ kẽm: cán nguội từ cuộn mạ sẵn, dùng làm khung mái nhà xưởng.
- Thép hình mạ kẽm nhúng nóng: V, U, H, I nhúng nóng cho kết cấu ngoài trời, trạm điện, khung giá đỡ pin mặt trời.
Thép mạ kẽm có bị gỉ không
Có. Thép mạ kẽm không phải thép không gỉ. Kẽm bị ăn mòn dần thay cho thép, khi lớp kẽm mỏng đi tới mức hết thì thép bên dưới bắt đầu gỉ đỏ. Lớp kẽm càng dày, môi trường càng khô thì thời gian đó càng dài. Tôn mạ sẵn Z275 ở đô thị dùng được khoảng mười đến hai mươi mấy năm, hàng nhúng nóng dày hơn thì lâu hơn nhiều.
Hay gặp hơn là gỉ trắng, lớp bột trắng xám nổi lên khi thép mạ kẽm còn mới bị ướt mà không thoáng khí. Thường là hộp, ống, tôn xếp chặt trong kiện rồi dính mưa, hoặc để trên nền đất ẩm. Gỉ trắng nhẹ thì lau sạch, để khô, lớp kẽm bên dưới vẫn còn. Gỉ trắng dày, lâu ngày thì lớp kẽm đã mất đáng kể, phải kiểm lại độ dày. Cách tránh là bảo quản nơi khô, kê cao khỏi nền, xếp có khe hở, và không để thép mạ kẽm ướt trong bao nilon.
Ở mép cắt và lỗ khoan của hàng mạ sẵn, thép lộ ra sẽ gỉ trước. Kẽm xung quanh chỉ bảo vệ được vài milimét. Với khung ngoài trời, nên dặm sơn giàu kẽm ở các vết cắt, mối hàn ngay khi lắp.
Nhận biết và kiểm tra thép mạ kẽm
- Nhìn bề mặt: hàng mạ sẵn sáng bạc, đều, có thể có hoa kẽm. Hàng nhúng nóng dày hơn, màu xám bạc, đôi chỗ có giọt hoặc vệt kẽm đọng.
- Nhìn mép cắt: mép cắt của hàng mạ sẵn lộ màu thép. Hàng nhúng nóng sau gia công thì mép cũng phủ kẽm.
- Đo lớp kẽm: máy đo chiều dày lớp phủ loại từ tính đọc ra µm, nhân 7,14 là ra g/m² mỗi mặt. Đây là cách duy nhất kiểm được lượng kẽm ngay tại chỗ.
- Đừng dùng nam châm: thép mạ kẽm vẫn hút nam châm như thép đen, nam châm không phân biệt được.
- Đọc nhãn, dòng in: hàng nhà máy lớn ghi tiêu chuẩn, mác và lớp mạ. Nhãn không có ký hiệu Z thì nên hỏi lại.
Thép mạ kẽm, tôn lạnh hay thép đen sơn
| Loại | Chống gỉ | Hợp với |
|---|---|---|
| Thép đen sơn chống gỉ | Phụ thuộc lớp sơn, phải sơn lại định kỳ | Trong nhà, kết cấu sẽ được bọc, đổ bê tông |
| Thép mạ kẽm mạ sẵn | Khá, mép cắt là điểm yếu | Khung nhà dân, cổng, lan can ở vùng không ăn mòn mạnh |
| Tôn lạnh (mạ nhôm kẽm) | Tốt hơn tôn kẽm cùng lượng mạ khi để ngoài trời | Mái, vách |
| Thép nhúng nóng sau gia công | Tốt nhất trong nhóm thép thường | Kết cấu ngoài trời lâu năm, ven biển, công nghiệp |
Giá thép mạ kẽm cao hơn thép đen cùng quy cách, phần chênh tùy lớp mạ. Đơn giá theo từng quy cách có ở các trang giá thép hộp đen và mạ kẽm và bảng giá tấm mạ kẽm theo độ dày.
Câu hỏi thường gặp
Thép mạ kẽm là gì?
Là thép được phủ lớp kẽm để chống gỉ, hoặc bằng cách mạ sẵn trên cuộn rồi mới cán thành hộp, ống, hoặc bằng cách nhúng cả sản phẩm vào bể kẽm nóng chảy sau khi gia công.
Sắt mạ kẽm có hút nam châm không?
Có. Lớp kẽm rất mỏng, phần thép bên trong vẫn hút nam châm bình thường.
Thép mạ kẽm có hàn được không?
Được, nhưng nên mài sạch lớp kẽm ở chỗ hàn, hàn nơi thông gió vì khói kẽm độc, và sau khi hàn phải dặm lại bằng sơn giàu kẽm.
SGCC là gì?
Là ký hiệu theo JIS G3302 của tôn mạ kẽm nhúng nóng làm trên nền thép cán nguội, dùng cho chi tiết cần chấn, dập. SGHC là loại làm trên nền thép cán nóng.