Bảng tra cốt thép là bảng tính sẵn diện tích mặt cắt của cốt thép theo đường kính và số thanh (với dầm, cột) hoặc theo khoảng cách bố trí (với sàn, tường). Kỹ sư dùng bảng này để chọn số thanh, đường kính sao cho diện tích cốt thép bố trí không nhỏ hơn diện tích yêu cầu tính ra; người thi công và dự toán dùng nó để hiểu ký hiệu trên bản vẽ như 4D20 hay d8a150. Bài viết này cung cấp bảng tra diện tích cốt thép theo số thanh từ D6 đến D32, bảng tra cốt thép sàn theo khoảng cách, cách đọc ký hiệu và ví dụ chọn thép.
Cốt thép và diện tích cốt thép là gì?
Bê tông chịu nén tốt nhưng chịu kéo kém; cốt thép được đặt vào vùng chịu kéo để tạo thành kết cấu bê tông cốt thép. Lượng cốt thép cần thiết được tính theo tiêu chuẩn thiết kế TCVN 5574:2018 và thể hiện bằng diện tích cốt thép yêu cầu (ký hiệu As, đơn vị cm² hoặc mm²).
Diện tích mặt cắt một thanh thép tròn đường kính d tính theo công thức:
A = π × d² ÷ 4
Ví dụ thanh D20: A = 3,1416 × 20² ÷ 4 ≈ 314 mm² = 3,14 cm². Đây cũng là “diện tích mặt cắt danh nghĩa” ghi trong TCVN 1651-2:2018. Số liệu trong các bảng dưới đều tính từ công thức này.
Cốt thép dùng phổ biến là thép thanh vằn (thép có gờ) mác CB300-V, CB400-V và thép tròn trơn CB240-T cho thép đai, thép sàn nhỏ. Cách đọc mác thép có trong bài ý nghĩa mác thép cốt bê tông.
Bảng tra diện tích cốt thép theo số thanh (cm²)
Dùng cho cốt thép dọc của dầm, cột, móng: tra theo đường kính (hàng) và số thanh (cột).
| d (mm) | 1 thanh | 2 thanh | 3 thanh | 4 thanh | 5 thanh | 6 thanh | 7 thanh | 8 thanh | 9 thanh | 10 thanh |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 6 | 0,28 | 0,57 | 0,85 | 1,13 | 1,41 | 1,70 | 1,98 | 2,26 | 2,54 | 2,83 |
| 8 | 0,50 | 1,01 | 1,51 | 2,01 | 2,51 | 3,02 | 3,52 | 4,02 | 4,52 | 5,03 |
| 10 | 0,79 | 1,57 | 2,36 | 3,14 | 3,93 | 4,71 | 5,50 | 6,28 | 7,07 | 7,85 |
| 12 | 1,13 | 2,26 | 3,39 | 4,52 | 5,65 | 6,79 | 7,92 | 9,05 | 10,18 | 11,31 |
| 14 | 1,54 | 3,08 | 4,62 | 6,16 | 7,70 | 9,24 | 10,78 | 12,32 | 13,85 | 15,39 |
| 16 | 2,01 | 4,02 | 6,03 | 8,04 | 10,05 | 12,06 | 14,07 | 16,08 | 18,10 | 20,11 |
| 18 | 2,54 | 5,09 | 7,63 | 10,18 | 12,72 | 15,27 | 17,81 | 20,36 | 22,90 | 25,45 |
| 20 | 3,14 | 6,28 | 9,42 | 12,57 | 15,71 | 18,85 | 21,99 | 25,13 | 28,27 | 31,42 |
| 22 | 3,80 | 7,60 | 11,40 | 15,21 | 19,01 | 22,81 | 26,61 | 30,41 | 34,21 | 38,01 |
| 25 | 4,91 | 9,82 | 14,73 | 19,63 | 24,54 | 29,45 | 34,36 | 39,27 | 44,18 | 49,09 |
| 28 | 6,16 | 12,32 | 18,47 | 24,63 | 30,79 | 36,95 | 43,10 | 49,26 | 55,42 | 61,58 |
| 32 | 8,04 | 16,08 | 24,13 | 32,17 | 40,21 | 48,25 | 56,30 | 64,34 | 72,38 | 80,42 |
Cách dùng: giả sử tính ra dầm cần As = 12 cm², có thể chọn 4D20 (12,57 cm²), 5D18 (12,72 cm²) hoặc 6D16 (12,06 cm²). Phương án được chọn còn phụ thuộc bề rộng dầm (đủ khoảng hở giữa các thanh để đổ bê tông), số lớp thép và thói quen thi công; ví dụ 3D22 chỉ được 11,40 cm², không đủ trong trường hợp này.
Bảng tra cốt thép sàn theo khoảng cách (cm²/m)
Với sàn, tường, cốt thép bố trí đều theo khoảng cách a nên diện tích tính trên 1 m bề rộng: As (cm²/m) = A một thanh × 1000 ÷ a (a tính bằng mm).
| d (mm) | a = 100 mm | a = 120 mm | a = 150 mm | a = 200 mm | a = 250 mm | a = 300 mm |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 6 | 2,83 | 2,36 | 1,88 | 1,41 | 1,13 | 0,94 |
| 8 | 5,03 | 4,19 | 3,35 | 2,51 | 2,01 | 1,68 |
| 10 | 7,85 | 6,54 | 5,24 | 3,93 | 3,14 | 2,62 |
| 12 | 11,31 | 9,42 | 7,54 | 5,65 | 4,52 | 3,77 |
| 14 | 15,39 | 12,83 | 10,26 | 7,70 | 6,16 | 5,13 |
| 16 | 20,11 | 16,76 | 13,40 | 10,05 | 8,04 | 6,70 |
Ví dụ sàn cần 3,5 cm²/m: d8a150 chỉ được 3,35 cm²/m (không đủ), có thể chọn d8a120 (4,19 cm²/m) hoặc d10a200 (3,93 cm²/m). Khoảng cách tối đa giữa các thanh và hàm lượng tối thiểu do tiêu chuẩn thiết kế quy định.
Cách đọc ký hiệu cốt thép trên bản vẽ
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| 4D20 hoặc 4Φ20 | 4 thanh thép đường kính 20 mm |
| d8a150 hoặc Φ8a150 | Thép đường kính 8 mm, khoảng cách tim các thanh 150 mm |
| Φ6a200 | Thép đai hoặc thép sàn Ø6 đặt cách nhau 200 mm |
| 2D16 + 2D18 | Phối hợp 2 thanh D16 và 2 thanh D18 trong cùng một lớp hoặc hai lớp |
| (1), (2), (3)… | Số hiệu thanh thép, tra chi tiết hình dạng, chiều dài trong bảng thống kê cốt thép |
Ký hiệu D thường dùng cho thép có gờ, Φ cho thép tròn; nhiều bản vẽ dùng lẫn hai ký hiệu, cần xem thêm ghi chú mác thép của bản vẽ.
Quy đổi từ bảng tra cốt thép sang khối lượng thép
Bảng tra diện tích giúp chọn thép, còn khi dự toán cần quy ra kg. Khối lượng mỗi mét = diện tích (mm²) × 7,85 × 10⁻³, hay gọn là 0,00617 × d² (kg/m). Ví dụ dầm dài 6 m bố trí 4D20 ở lớp dưới: chiều dài thép 4 × 6 = 24 m, khối lượng 24 × 2,47 ≈ 59,3 kg, chưa tính đoạn neo và nối. Khối lượng từng đường kính theo tiêu chuẩn có trong barem khối lượng thép D6 đến D50, còn đoạn thép tăng thêm cho mối nối được giải thích trong bài cách nối thép dầm.
Những lưu ý khi dùng bảng tra cốt thép
- Bảng tra chỉ là công cụ: diện tích yêu cầu phải do kỹ sư tính theo tải trọng và tiêu chuẩn thiết kế; không tự giảm số thanh hay đổi đường kính khi thi công. TCVN 4453:1995 quy định mọi thay đổi cốt thép phải được thiết kế đồng ý.
- Đổi đường kính phải giữ đủ diện tích: khi được phép thay thế, tổng diện tích mới không nhỏ hơn diện tích yêu cầu, đồng thời kiểm tra lại khoảng hở và lớp bảo vệ.
- Thép JIS có diện tích khác: ví dụ D25 theo JIS có diện tích 506,7 mm², lớn hơn D25 theo TCVN (491 mm²); khi dùng thép JIS cần tra đúng bảng của tiêu chuẩn đó.
- Lớp bê tông bảo vệ: đặt con kê đúng chiều dày thiết kế; TCVN 4453:1995 cho phép sai lệch không quá 3 mm với lớp bảo vệ dưới 15 mm và 5 mm với lớp bảo vệ trên 15 mm.
- Thép thiếu khối lượng làm giảm diện tích thực: thanh thép nhẹ hơn tiêu chuẩn cũng có tiết diện nhỏ hơn; vì vậy cần kiểm tra khối lượng khi nhận hàng.
Muốn quy diện tích thép ra khả năng chịu lực, nhân với cường độ tính toán của mác thép. Xem bài khả năng chịu kéo tính toán của từng thanh thép.
Sau khi chọn số thanh, cần kiểm tra thép đủ chiều dài neo vào gối. Xem bài neo thép dầm, sàn bao nhiêu d.
Cách chọn đường kính, bước thép sàn và tính thép sàn theo mét vuông có trong bài bố trí và tính khối lượng thép sàn.
Câu hỏi thường gặp về bảng tra cốt thép
Diện tích 1 thanh thép phi 16 là bao nhiêu?
Khoảng 201 mm², tức 2,01 cm²; 4 thanh D16 có diện tích khoảng 8,04 cm².
d10a200 là bao nhiêu cm² trên một mét?
Mỗi thanh D10 có diện tích 0,785 cm²; đặt cách nhau 200 mm thì có 5 thanh trên 1 m, tổng khoảng 3,93 cm²/m.
Cốt thép dầm nhà dân thường dùng đường kính bao nhiêu?
Thép dọc dầm nhà dân thường nằm trong khoảng D14 đến D22, thép đai Ø6, Ø8; thông số cụ thể luôn theo bản vẽ kết cấu.
Mua thép theo bảng tra thế nào cho đủ?
Tổng hợp chiều dài từng đường kính từ bảng thống kê cốt thép, quy ra kg theo barem, cộng hao hụt cắt và nối, sau đó quy ra số cây 11,7 m. Bạn có thể tham khảo giá thép thanh vằn theo đường kính để dự trù chi phí.