Thép hộp đen và thép hộp mạ kẽm có cùng kích thước, cùng cách sản xuất cơ bản, chỉ khác ở lớp bảo vệ bề mặt. Nhưng chính lớp kẽm đó quyết định giá mua, cách gia công, chi phí sơn và tuổi thọ công trình. Bài viết so sánh hai loại theo từng tiêu chí, phân tích chi phí theo cả vòng đời chứ không chỉ giá mua ban đầu, giới thiệu phương án thứ ba ít người để ý (dùng hộp đen gia công xong rồi nhúng kẽm), và đưa ra bảng chọn theo từng hạng mục.
Hai loại thép hộp khác nhau ở đâu?
Thép hộp đen được cán từ thép cuộn cán nóng hoặc cán nguội rồi hàn thành hộp, bề mặt để nguyên thép (thường phủ dầu). Chi tiết về loại này có trong bài quy trình sản xuất và quy cách thép hộp đen.
Thép hộp mạ kẽm có lớp kẽm trên bề mặt. Loại phổ biến nhất được cán trực tiếp từ thép cuộn đã mạ kẽm, lớp mạ ký hiệu Z (ví dụ Z80, Z275); loại thứ hai là hộp nhúng kẽm nóng sau khi đã thành hộp, có lớp kẽm dày hơn nhiều. Phân loại chi tiết có trong bài các loại thép hộp mạ kẽm.
Bảng so sánh thép hộp đen và thép hộp mạ kẽm
| Tiêu chí | Thép hộp đen | Thép hộp mạ kẽm (cán từ tôn mạ) |
|---|---|---|
| Bề mặt | Đen, xanh đen hoặc xám, có dầu | Sáng bạc, có thể có hoa kẽm |
| Lớp bảo vệ có sẵn | Không | Lớp kẽm khoảng 4 đến 19 µm mỗi mặt (Z60 đến Z275) |
| Chống gỉ khi chưa sơn | Kém, gỉ nhanh ở nơi ẩm | Tốt hơn, phụ thuộc lớp mạ và môi trường |
| Giá mua theo kg | Thấp hơn | Cao hơn, tăng theo lớp mạ |
| Hàn | Dễ, ít khói độc | Hàn được, sinh khói kẽm; mối hàn mất lớp mạ, phải phủ lại |
| Sơn | Làm sạch dầu, gỉ rồi sơn lót, sơn phủ | Có thể không cần sơn; nếu sơn phải dùng sơn lót cho bề mặt kẽm |
| Khối lượng | Như nhau theo quy cách | Nặng hơn không đáng kể do lớp kẽm mỏng |
| Dải độ dày | Rộng, có hộp dày cho kết cấu | Phổ biến ở hộp mỏng và vừa |
Đừng chỉ so giá mua: hãy so chi phí cả vòng đời
Hộp đen rẻ hơn khi mua, nhưng ở ngoài trời bạn phải cộng thêm:
- Chi phí làm sạch và sơn ban đầu: tẩy dầu, đánh gỉ, sơn lót, sơn phủ, nhân công.
- Chi phí sơn lại định kỳ: khi lớp sơn xuống cấp, phải cạo gỉ và sơn lại, kèm giàn giáo nếu ở trên cao.
- Rủi ro gỉ trong lòng hộp: mặt trong không sơn được, nước đọng làm gỉ từ trong ra.
Ngược lại, hộp mạ kẽm đắt hơn khi mua nhưng tiết kiệm công sơn và bảo trì trong nhiều năm, nếu lớp mạ phù hợp với môi trường. Với công trình trong nhà khô ráo, lợi thế này gần như không có, hộp đen sơn đơn giản là đủ và rẻ hơn. Với công trình ngoài trời lâu dài, tổng chi phí của hộp mạ kẽm thường thấp hơn khi tính đủ công sơn và bảo trì. Muốn ước tính lớp kẽm bền bao lâu ở từng môi trường, bạn có thể dùng bảng tuổi thọ lớp kẽm theo cấp môi trường ISO 9223 trong bài về các loại thép hộp mạ kẽm đã dẫn ở trên.
Phương án thứ ba: dùng hộp đen gia công rồi nhúng kẽm nóng
Với khung hàn nhiều mối như cổng, hàng rào, khung nhà lưới, giá đỡ pin mặt trời, có một cách làm tận dụng ưu điểm của cả hai:
- Dùng thép hộp đen (dễ hàn, rẻ) để gia công trọn khung.
- Khoan lỗ thoát khí, thoát kẽm ở các đầu hộp kín.
- Đem cả khung đi nhúng kẽm nóng.
Kết quả là lớp kẽm phủ kín cả mặt trong, mặt ngoài, mép cắt và mọi mối hàn, dày hơn nhiều so với hộp cán từ tôn mạ. Hạn chế là phải có xưởng mạ gần, khung phải vừa bể mạ, và chi phí mạ tính theo khối lượng thép.
Nên chọn loại nào cho từng hạng mục?
| Hạng mục | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Khung trần, vách ngăn, kệ kho trong nhà | Hộp đen sơn hoặc hộp mạ lớp mỏng | Môi trường khô, không cần lớp mạ dày |
| Nội thất sơn tĩnh điện (bàn, ghế, giường) | Hộp đen | Sơn tĩnh điện bám tốt sau xử lý bề mặt |
| Khung kèo, xà gồ mái tôn nhà dân | Hộp mạ kẽm | Mái tôn có thể dột, gác mái nóng ẩm, khó sơn lại |
| Hàng rào, cổng, lan can ngoài trời | Hộp mạ lớp dày, hoặc hộp đen gia công rồi nhúng nóng | Nhiều mối hàn, tiếp xúc mưa nắng |
| Nhà lưới, nhà kính, chuồng trại | Nhúng nóng sau gia công | Độ ẩm cao, có phân bón, hóa chất |
| Kết cấu ven biển | Nhúng nóng kèm hệ sơn phù hợp | Môi trường ăn mòn mạnh |
| Khung chịu lực lớn, hộp dày | Hộp đen kết cấu, sơn hoặc mạ theo thiết kế | Dải độ dày lớn, kiểm soát theo hồ sơ thiết kế |
Lưu ý khi thi công từng loại
Với thép hộp đen
- Tẩy sạch dầu trước khi sơn, nếu không sơn sẽ bong.
- Sơn ngay sau gia công, đừng để gỉ lâu rồi mới sơn.
- Bịt đầu hộp, khoan lỗ thoát nước ở điểm thấp.
Với thép hộp mạ kẽm
- Hàn ở nơi thông thoáng, thợ đeo khẩu trang lọc khói.
- Phủ sơn giàu kẽm lên mối hàn và mép cắt.
- Nếu sơn màu, dùng sơn lót chuyên cho bề mặt mạ kẽm.
- Tránh để hộp mạ tiếp xúc lâu với nước đọng, vữa xi măng ướt.
Giá và cách so sánh báo giá
Khi so giá hai loại, hãy quy về cùng quy cách, cùng độ dày, cùng đơn vị (đồng/kg hoặc đồng/cây kèm khối lượng). Với hộp mạ kẽm, phải biết lớp mạ là Z bao nhiêu, vì hai cây cùng tên “hộp mạ kẽm 40 × 40 × 1,4” có thể có lớp mạ rất khác nhau. Bảng giá theo quy cách có tại trang giá thép hộp đen và mạ kẽm hôm nay. Thông tin công bố của các hãng thép hộp có trong bài nên mua thép hộp mạ kẽm hãng nào; hàng Nam Kim có bảng giá riêng tại giá thép hộp Nam Kim.
Câu hỏi thường gặp
Thép hộp đen và thép hộp mạ kẽm, loại nào chịu lực tốt hơn?
Cùng quy cách, cùng mác thép thì khả năng chịu lực gần như nhau; lớp kẽm không làm thép khỏe hơn. Khác biệt chính là khả năng chống gỉ.
Có nên sơn thép hộp mạ kẽm không?
Không bắt buộc ở môi trường thông thường. Ở môi trường khắc nghiệt hoặc khi cần màu sắc, nên sơn thêm với sơn lót phù hợp.
Thép hộp đen sơn kỹ có bền bằng hộp mạ kẽm không?
Trong nhà thì có thể. Ngoài trời, hộp đen phụ thuộc hoàn toàn vào lớp sơn và việc sơn lại định kỳ, còn mặt trong lòng hộp không được bảo vệ.
Nhà dân làm khung mái tôn nên dùng loại nào?
Thường nên dùng hộp mạ kẽm để giảm rủi ro gỉ ở vị trí khó bảo trì.
Kết luận
Thép hộp đen rẻ, dễ hàn, dễ sơn, hợp với công trình trong nhà và hạng mục có sơn bảo vệ. Thép hộp mạ kẽm đắt hơn nhưng giảm công sơn và bảo trì, hợp với ngoài trời; ở môi trường khắc nghiệt, hộp nhúng nóng sau gia công là lựa chọn bền nhất. Hãy chọn theo môi trường, cách gia công và tổng chi phí vòng đời thay vì chỉ giá mua. Cần báo giá cả hai loại theo quy cách cụ thể, hãy liên hệ Giá Thép Hôm Nay.