Quặng sắt là gì? Quặng sắt là đá và khoáng vật chứa sắt ở dạng hợp chất (chủ yếu là ô xít sắt) với hàm lượng đủ cao để khai thác, chế biến thành nguyên liệu luyện gang, luyện thép. Đây là nguyên liệu đầu vào quan trọng nhất của các khu liên hợp gang thép dùng lò cao, nên giá quặng sắt thế giới ảnh hưởng trực tiếp đến giá thép. Bài viết giải thích các loại quặng sắt, hàm lượng sắt, quy trình chế biến, các mỏ quặng ở Việt Nam và mối quan hệ giữa giá quặng với giá thép trong nước.
Các loại quặng sắt chính
| Loại quặng | Công thức chính | Hàm lượng sắt lý thuyết | Đặc điểm |
|---|---|---|---|
| Manhetit | Fe₃O₄ | Khoảng 72,4% | Màu đen, có từ tính mạnh, tuyển bằng từ |
| Hematit | Fe₂O₃ | Khoảng 69,9% | Màu đỏ nâu đến đen, nguồn quặng thương mại lớn nhất thế giới |
| Limonit | FeO(OH)·nH₂O | Thấp hơn, thường dưới 60% | Màu vàng nâu, chứa nước, hay gặp ở mỏ phong hóa |
| Xiđerit | FeCO₃ | Khoảng 48,2% | Quặng cacbonat, phải nung trước khi luyện |
Hàm lượng thực tế trong quặng khai thác thấp hơn nhiều so với lý thuyết vì lẫn đất đá (silic điô xít, nhôm ô xít) và tạp chất (phốt pho, lưu huỳnh). Trên thị trường thế giới, quặng thường được định giá theo loại quặng cám hàm lượng 62% Fe làm chuẩn, cộng trừ theo chất lượng thực tế.
Quặng sắt được chế biến thế nào trước khi luyện?
- Khai thác: chủ yếu lộ thiên, nổ mìn, xúc bốc.
- Đập, nghiền, sàng để có cỡ hạt phù hợp.
- Tuyển quặng: tuyển từ (với manhetit), tuyển trọng lực, tuyển nổi để loại đất đá, nâng hàm lượng sắt, gọi là tinh quặng.
- Tạo khối: quặng cám mịn được thiêu kết thành khối xốp (quặng thiêu kết) hoặc vê viên rồi nung (quặng viên) để khí đi qua dễ trong lò cao.
- Luyện gang: quặng, than cốc, đá vôi nạp vào lò cao; ô xít sắt bị khí CO khử thành gang lỏng.
Các phản ứng khử trong lò cao và vai trò của than cốc, đá vôi được giải thích trong bài quặng sắt được khử thành gang trong lò cao. Một hướng khác là khử trực tiếp quặng ở thể rắn thành sắt xốp rồi nấu trong lò điện.
Theo số liệu thường được ngành thép thế giới dẫn, để sản xuất 1 tấn thép thô theo công nghệ lò cao và lò thổi ô xy cần khoảng 1,4 tấn quặng sắt và gần 0,8 tấn than luyện kim. Vì vậy giá quặng và than cốc chiếm phần lớn chi phí của các nhà máy liên hợp; toàn bộ quy trình từ quặng đến thành phẩm có trong bài từ quặng sắt đến thép thành phẩm.
Quặng sắt ở Việt Nam
- Thạch Khê (Hà Tĩnh): mỏ có trữ lượng lớn nhất nước, được biết đến với trữ lượng hàng trăm triệu tấn; việc đưa vào khai thác quy mô lớn gặp nhiều vướng mắc kéo dài, đặc biệt về điều kiện địa chất và môi trường ven biển.
- Quý Xa (Lào Cai): mỏ đang khai thác, cung cấp quặng cho sản xuất gang thép ở phía Bắc.
- Các mỏ nhỏ hơn ở Thái Nguyên, Hà Giang, Cao Bằng, Yên Bái phục vụ các nhà máy luyện gang quy mô vừa và nhỏ.
Nhìn chung quặng trong nước không đủ về trữ lượng và chất lượng cho các khu liên hợp lớn, nên phần lớn quặng cho lò cao ở Việt Nam được nhập khẩu, chủ yếu từ các nước xuất khẩu quặng lớn như Úc và Brazil.
Giá quặng sắt và giá thép
Giá quặng sắt thế giới được tham chiếu qua giá giao tại cảng Trung Quốc và các sàn kỳ hạn như Đại Liên (Trung Quốc) và Singapore. Trung Quốc tiêu thụ phần lớn quặng sắt đường biển của thế giới, nên tình hình sản xuất thép của Trung Quốc chi phối giá quặng.
- Quặng tăng giá: chi phí sản xuất gang, phôi của nhà máy lò cao tăng; nếu kéo dài, giá phôi và giá thép thành phẩm thường tăng theo sau một khoảng thời gian.
- Quặng giảm giá: tạo dư địa giảm giá thép, nhưng giá trong nước còn phụ thuộc nhu cầu, tồn kho, cạnh tranh và các biện pháp phòng vệ thương mại.
- Nhà máy lò điện dùng thép phế chịu ảnh hưởng của giá thép phế nhiều hơn giá quặng.
Cơ chế truyền giá từ nguyên liệu sang phôi và thép thành phẩm được phân tích trong bài giá phôi thép và giá thép xây dựng.
Câu hỏi thường gặp
Quặng sắt là gì?
Là đá, khoáng vật chứa hợp chất sắt (chủ yếu ô xít sắt) với hàm lượng đủ để khai thác làm nguyên liệu luyện gang, thép.
Quặng sắt nào có hàm lượng sắt cao nhất?
Manhetit (Fe₃O₄), hàm lượng sắt lý thuyết khoảng 72,4%; hematit (Fe₂O₃) khoảng 69,9%.
Quặng sắt ở đâu nhiều nhất Việt Nam?
Mỏ Thạch Khê (Hà Tĩnh) có trữ lượng lớn nhất; mỏ Quý Xa (Lào Cai) là mỏ lớn đang khai thác.
Giá quặng sắt có ảnh hưởng giá thép xây dựng không?
Có, nhất là với các nhà máy luyện từ quặng bằng lò cao; giá quặng tăng hay giảm kéo dài thường phản ánh vào giá phôi và giá thép sau một khoảng thời gian.
Kết luận
Quặng sắt là điểm khởi đầu của chuỗi sản xuất thép: từ khai thác, tuyển, thiêu kết, vê viên đến luyện gang trong lò cao. Hiểu các loại quặng và mối liên hệ giữa giá quặng với giá thép giúp đọc xu hướng thị trường tốt hơn khi lập kế hoạch mua vật tư. Kiến thức nền về sắt, gang, thép có trong bài sắt, gang và thép khác nhau thế nào; cần báo giá thép, hãy liên hệ Giá Thép Hôm Nay.